Hastane enfeksiyonlarında yüzeylerin rolü: hangi yüzey, ne kadar süre, neden önemli?

Hastane enfeksiyonları ne kadar yaygın?

Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi'nin (ECDC) 2022–2023 nokta prevalans araştırmasına göre Avrupa'daki akut bakım hastanelerinde herhangi bir günde yatan hastaların %7,1'inde en az bir hastane enfeksiyonu bulunmaktadır. Bu oran her yıl yaklaşık 4,3 milyon hastaya karşılık gelir ^[1].

Dünya Sağlık Örgütü'ne göre akut bakım hastanelerinde her 100 hastadan yüksek gelirli ülkelerde 7'si, düşük ve orta gelirli ülkelerde 15'i yatışı sırasında en az bir hastane enfeksiyonu geçirir; etkilenen her 10 hastadan biri bu enfeksiyon nedeniyle hayatını kaybeder ^[2].

Mikroorganizmalar yüzeyde ne kadar canlı kalır?

Hastane patojenlerinin kuru ve cansız yüzeylerde ne kadar canlı kaldığını inceleyen sistematik derlemede, en yaygın hastane patojenlerinin çoğunun aylarca canlı kalabildiği gösterilmiştir ^[3]. Derlemedeki bazı süreler şöyledir:

• Staphylococcus aureus (MRSA dahil): 7 gün ile 7 ay arası
• Acinetobacter türleri: 3 gün ile 5 ay arası
• Clostridioides difficile sporları: 5 ay
• Enterococcus türleri (VRE dahil): 5 gün ile 4 ay arası
• Klebsiella türleri: 2 saat ile 30 aydan fazla
• Pseudomonas aeruginosa: 6 saat ile 16 ay arası
• Candida albicans: 1 ile 120 gün arası

Önceki hastanın izi odada kalır mı?

Önceki oda sakininden bulaş riskini inceleyen meta-analizde, önceki hastası belirli bir mikroorganizmayı (ör. MRSA, VRE, C. difficile) taşıyan odaya yatırılan hastanın aynı mikroorganizmayı edinme olasılığı, diğer odalara yatanlara göre yaklaşık iki kat yüksek bulunmuştur (havuzlanmış olasılık oranı 2,14) ^[4].

Bu bulgu, taburculuk sonrası oda temizliğinin neden ayrı ve titiz bir adım olarak planlanması gerektiğini açıklar: bir sonraki hasta, odayı önceki hastanın bıraktığı yüzeylerle birlikte devralır.

Hangi yüzeyler en sık dokunulan yüzeylerdir?

ABD'de hasta odalarındaki temasları sayarak sık dokunulan yüzeyleri tanımlayan çalışmada beş yüzey öne çıkmıştır: yatak korkuluğu, yatak yüzeyi, malzeme arabası, yatak üstü masa ve infüzyon pompası ^[5].

Sağlıkta Kalite Standartları (SKS) Hastane setinin temizlik bölümü de hastane alanları ile zemin ve yüzeylerin risk düzeylerinin belirlenmesini ister ve örnek olarak kapı ve yatak kollarını, yatak kontrol panellerini, elektrik düğmelerini, cihaz yüzeylerini, duvar, tavan ve rafları sayar ^[6].

• Yatak korkuluğu, yatak kontrol paneli ve çağrı butonu
• Yatak üstü masa ve komodin
• Kapı kolu ve elektrik düğmeleri
• Lavabo, batarya, klozet ve tutunma barı
• Hemşire bankosu, danışma masası ve asansör butonları

Bu yüzeyler nasıl temizlenmelidir?

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin (CDC) dezenfeksiyon ve sterilizasyon kılavuzu, sağlam ciltle temas eden yüzeyleri “kritik olmayan” grupta sınıflandırır ve örnek olarak yatak korkuluğunu, komodini, hasta mobilyasını ve zemini verir. Bu yüzeylerin düzenli olarak, döküntü olduğunda ve gözle görülür kirlendiğinde temizlenmesini önerir; hasta bakımı yapılmayan alanlarda (ör. idari ofisler) deterjan ve suyun yeterli olduğunu belirtir ^[7].

Kritik ve yarı kritik tıbbi aletler (cerrahi aletler, endoskoplar gibi) ise sterilizasyon veya yüksek düzey dezenfeksiyon gerektirir; bu alanlar temizlik ürünlerinin kapsamı dışındadır ^[7].

Temizlik planını kim belirler?

Türkiye'de hastanelerde temizlik ve dezenfeksiyon ilkeleri, Yataklı Tedavi Kurumları Enfeksiyon Kontrol Yönetmeliği uyarınca kurulan enfeksiyon kontrol komitesi tarafından belirlenir. Komite antiseptik ve dezenfektan alımlarında görüş bildirir, hastane temizliği dahil destek hizmetlerinde enfeksiyon kontrol faaliyetlerinin yürütülmesini sağlar ve kararları bağlayıcıdır ^[8].

SKS Hastane seti de risk düzeylerine göre hastanenin tüm alanlarını kapsayan bir temizlik ve dezenfeksiyon planı oluşturulmasını, planda alan ve yüzey bazında kullanılacak malzemenin, sıklığın ve sorumlunun tanımlanmasını ve kuralların enfeksiyon kontrol komitesince onaylanmasını ister ^[6].

Sık sorulan sorular

Hastane enfeksiyonlarında yüzeylerin payı nedir?

Yaygın hastane patojenlerinin çoğu kuru yüzeylerde aylarca canlı kalabilir ve önceki hastası belirli bir mikroorganizmayı taşıyan odaya yatan hastanın aynı mikroorganizmayı edinme olasılığı yaklaşık iki kat yüksektir. Bu nedenle yüzey temizliği, el hijyeni ve diğer önlemlerle birlikte enfeksiyon kontrolünün temel parçasıdır.

Hasta odasında en sık dokunulan yüzeyler hangileridir?

Gözlem çalışmalarında yatak korkuluğu, yatak yüzeyi, yatak üstü masa, malzeme arabası ve infüzyon pompası en sık dokunulan yüzeyler olarak tanımlanmıştır. SKS ayrıca kapı ve yatak kollarını, yatak kontrol panellerini ve elektrik düğmelerini risk değerlendirmesinde örnek olarak sayar.

Taburculuk sonrası oda temizliği neden önemlidir?

Önceki hastanın taşıdığı mikroorganizmalar odadaki yüzeylerde kalabilir ve bir sonraki hastaya geçebilir; meta-analizde bu risk yaklaşık iki kat bulunmuştur. Taburculuk sonrası tüm sık dokunulan yüzeyler, banyo ve zemin kurumun protokolüne göre temizlenmelidir.